Boguslaw Wlodawiec

Nasilenie objawow psychopatologicznych doroslych dzieci alkoholikow

Badania Instytutu Psychologii Zdrowia zdaja sie potwierdzac rozpowszechniony w literaturze przedmiotu poglad, przyjety przez terapeutow na podstawie praktyki klinicznej, iz dzieci wychowujace sie w rodzinie alkoholowej maja wiele problemow ze soba w doroslym zyciu. Z badan tych wynika, ze wsrod zglaszajacych sie na terapie DDA doroslych dzieci alkoholikow wystepuje najwyzsze nasilenie cech psychopatologicznych, mierzonych kwestionariuszem SCL-90, w porownaniu do innych grup badanych. Ponizej zestawiono wyniki dotychczasowych badan IPZ, uszeregowane w kolejnosci od najnizszego do najwyzszego nasilenia cech psychopatologicznych w badanej grupie:

  1. sluchacze Studium Pomocy Psychologicznej - zatrudnieni w placowkach odwykowych: psycholodzy, lekarze, pielegniarki (kobiety i mezczyzni), badani przed rozpoczeciem szkolenia (N=106)[1];
  2. uczestnicy Programu Rozwoju Osobistego - osoby uzaleznione po terapii odwykowej z co najmniej dwuletnia abstynencja lub osoby wspoluzaleznione po terapii wspoluzaleznienia, (kobiety i mezczyzni), badani w chwili rozpoczynania PRO (N=74)[5];
  3. alkoholicy (mezczyzni ) przed terapia odwykowa [3];
  4. wspoluzaleznione kobiety w roznych fazach terapii wspoluzaleznienia (N=122) [2];
  5. alkoholiczki (kobiety) przed terapia odwykowa [3];
  6. dorosle dzieci alkoholikow (kobiety i mezczyzni) przed terapia DDA (N=27)[1];

 

Zestawienie dotychczasowych badan IPZ z zastosowaniem kwestionariusza SCL-90

srednie arytmetyczne w badanych grupach

Skale

SCL-90

Grupy

uczestnicy SPP -pracownicy odwyku

uczestnicy PRO

alkoholicy (mezczyzni)

kobiety wspoluzaleznione

alkoholiczki (kobiety)

DDA

somatyzacja

0,6

0,8

0,9

1,2

1,1

1,4

natrectwa

0,9

1,2

1,4

1,5

1,5

2,2

nadwrazliwosc interpersonalna

1,0

1,1

1,3

1,3

1,5

1,8

depresja

0,9

1,0

1,3

1,5

1,6

1,9

lek

0,9

1,0

1,3

1,4

1,5

1,9

wrogosc

0,9

0,9

1,1

1,3

1,2

1,7

fobie

0,4

0,4

0,9

0,5

1,1

0,8

myslenie paranoidalne

0,7

1,0

1,4

1,3

1,5

1,8

psychotycznosc

0,4

0,7

1,0

0,9

1,1

1,4

 

Interpretujac powyzsze rezultaty badan zgodnie z koncepcja, jaka legla u podstaw konstrukcji kwestionariusza SCL-90, mozna stwierdzic, iz badana grupa doroslych dzieci alkoholikow w najwyzszym stopniu w porownaniu do innych grup odczuwala dyskomfort wynikajacy z doswiadczanych dolegliwosci cielesnych, objawow zwiazanych z miesniem sercowym, zoladkiem, ukladem oddechowym oraz innymi narzadami autonomicznymi, a takze czesciej doznawala bolow plecow, glowy i miesni, jak rowniez somatycznych objawow leku. W najwiekszym stopniu badana grupa doroslych dzieci alkoholikow przejawiala zachowania charakterystyczne dla klinicznego zespolu natrectw: mysli, impulsy i dzialania przymusowe (ktore jednostka doswiadcza jako nie do powstrzymania, choc niechciane i nie swoje). oraz zachowania identyfikowane jako ogolniejsze zaburzenia poznawcze (np. pustka w glowie - wspomnienia problemow, klopotow). Osoby te mialy takze najsilniejsze poczucie nieadekwatnosci interpersonalnej, nizszosci, (niskie poczucie wlasnej wartosci), szczegolnie w porownaniu z innymi osobami oraz przejawialy najsilniejsza tendencje do samodeprecjacji. Odczuwaly niepokoj i znaczacy dyskomfort w relacjach interpersonalnych oraz mialy poczucie wyczulonej samoswiadomosci i negatywne oczekiwania odnoszace sie do komunikacji interpersonalnej. Ponadto przejawialy szeroka grupe symptomow wchodzacych w kliniczny zespol depresyjny: objawy dysforii, obnizonego nastroju, wycofania, braku zainteresowania jakakolwiek aktywnoscia, braku motywacji i braku energii zyciowej, mialy poczucie beznadziejnosci, bezradnosci i mysli samobojcze. W porownaniu do osob z innych grup, osoby z badanej grupy doroslych dzieci alkoholikow najsilniej odczuwaly niepokoj, nerwowosc i napiecie podobne jak objawy somatycznego uzaleznienia (np. "drzaczka"), uogolniony lek, stosunkowo najczesciej zdarzaly im sie ataki paniki oraz przezywanie uczucia dysocjacji. Przejawialy stosunkowo najwyzszy poziom wrogosci, przejawiajacy sie uczuciami rozdraznienia, irytacji, tendencja do impulsywnego niszczenia przedmiotow oraz czestych i niekontrolowanych wybuchow zlosci. Mialy tez stosunkowo najsilniejsza tendencje do myslenia projekcyjnego, podejrzliwosci, egocentryzmu, iluzji, braku autonomii, urojen wielkosciowych oraz takich urojen jak transmitowanie mysli, kontrolowanie mysli z zewnatrz i nasylanie mysli, jak rowniez omamow sluchowych i mniej znaczacych psychotycznych zachowan, bedacych wskaznikami schizoidalnego stylu zycia.

Nieco rzadziej (na poziomie zblizonym do alkoholikow - mezczyzn) badane dorosle dzieci alkoholikow przezywaly epizody agorafobii (leki zwiazane z podrozowaniem, otwartymi przestrzeniami, tlumem czy miejscami publicznymi i pojazdami) oraz nieco rzadziej przejawialy zachowania zwiazane z fobiami spolecznymi.

Poniewaz badana grupa doroslych dzieci alkoholikow nie zostala wyodrebniona z ogolu populacji DDA w drodze losowania, lecz zbadano osoby, ktore poszukiwaly pomocy i same zglosily sie na terapie, nalezy sadzic, ze badana grupa nie jest reprezentatywna dla ogolu doroslych dzieci alkoholikow w Polsce. Mozna przypuszczac, ze osoby zglaszajace sie na terapie DDA sa bardziej swiadome swoich ograniczen i trudnosci, bardziej aktywne w poszukiwaniu pomocy. Zapewne tez sa bardziej zdeterminowane w tym ze wzgledu na nasilenie doswiadczanych objawow, dolegliwosci i problemow. Zapewne te sposrod doroslych dzieci alkoholikow, ktore przejawiaja niski poziom nasilenia objawow psychopatologicznych, nie zglaszaja sie na terapie. Z tych przyczyn nie mozna otrzymanych rezultatow badan nad grupa doroslych dzieci alkoholikow, ktore podjely terapie DDA, uogolnic na wszystkie dorosle dzieci alkoholikow.

Nie ulega jednak watpliwosci, ze posiadanie rodzica naduzywajacego alkoholu wywiera negatywny wplyw na psychologiczne funkcjonowanie w doroslym zyciu, co potwierdzaja takze pozostale badania IPZ. Wsrod badanych wspoluzaleznionych kobiet az 45% mialo rodzica (najczesciej ojca) naduzywajacego alkoholu - znacznie wiecej niz to jest szacowane w populacji generalnej. Z badan Sieroslawskiego [4] wynika bowiem, ze tylko 23,7% mezczyzn w Polsce pije w sposob ryzykowny (co nie oznacza jeszcze uzaleznienia). Porownujac te wyniki z odsetkiem wspoluzaleznionych kobiet posiadajacych ojca naduzywajacego alkoholu uzyskanym w badaniach IPZ, mozna sadzic, ze dla dziewczat posiadanie ojca naduzywajacego alkoholu sprzyja uksztaltowaniu sie w nich takiej postawy wobec naduzywajacych alkoholu mezczyzn, ktora owocuje wspoluzaleznieniem w doroslym zyciu. Zatem posiadanie ojca naduzywajacego alkoholu byloby dla dziewczat jednym z czynnikow ryzyka wystapienia wspoluzaleznienia w doroslym zyciu [2].

Wspoluzaleznione kobiety, ktore posiadaly rodzica naduzywajacego alkoholu roznily sie istotnie od wspoluzaleznionych kobiet, ktorych rodzice nie naduzywali alkoholu swoja ocena aktualnych doswiadczen pozytywnych i negatywnych z rodzicami i z innymi ludzmi. Mialy mniej doswiadczen pozytywnych w kontaktach z rodzicami, zas wiecej doswiadczen negatywnych oraz wiecej doswiadczen negatywnych w kontaktach z innymi ludzmi. Roznice miedzy tymi dwiema podgrupami wspoluzaleznionych kobiet byly statystycznie istotne na poziomie istotnosci p<0,05. Mozna przypuszczac, ze doswiadczenia w kontaktach z rodzicami maja wplyw na jakosc kontaktow z innymi ludzmi.

Owe podgrupy wspoluzaleznionych kobiet roznily sie takze w zakresie wystepowania zachowan zwiazanych z opieka nad dziecmi. Wspoluzaleznione kobiety, ktore mialy rodzica naduzywajacego alkoholu zaznaczyly z podanej listy dwudziestu zachowan z zwiazanych ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, (takich jak czytanie dzieciom bajek, przygotowanie ulubionych potraw czy wspolne zabawy) istotnie wiecej zachowan, jakie wystapily u nich w ostatnim miesiacu, w porownaniu do wspoluzaleznionych kobiet, ktore nie mialy rodzica naduzywajacego alkoholu. Mozna by zatem sadzic, ze zony alkoholikow, ktore same mialy rodzica alkoholika, wiecej czasu poswiecaja swojemu dziecku, w porownaniu do zon alkoholikow, ktore takiego rodzica nie mialy.

Posiadanie uzaleznionego rodzica jest czynnikiem, ktory istotnie roznicuje takze uczestnikow Programu Rozwoju Osobistego miedzy soba. Program Rozwoju Osobistego jest zaawansowanym programem zajec psychoterapeutychczno - psychoedukacyjnych, ktorych efektem jest m.in. istotne obnizenie nasilenia objawow psychopatologicznych. Jednakze uczestnicy PRO, ktorzy wychowywali sie w rodzine alkoholowej odnosza mniejsze korzysci z udzialu w Programie, w porownaniu do pozostalych uczestnikow. Podgrupa uczestnikow PRO, ktorzy byli DDA miala istotnie wyzszy poziom fobii po zakonczeniu PRO w porownaniu do podgrupy uczestnikow PRO, ktorzy nie byli DDA i roznica ta byla statystycznie istotna na poziomie istotnosci p<0,05. Z kolei pol roku po ukonczeniu PRO, podgrupa uczestnikow bedacych DDA miala istotnie wyzszy poziom wrogosci, w porownaniu z podgrupa osob nie bedacych DDA. Roznice te wydaja sie tym bardziej istotne, ze wszyscy uczestnicy PRO przeszli terapie odwykowa badz terapie wspoluzaleznienia i nastepnie uczestniczyli w efektywnym, zaawansowanym programie terapeutycznym, jakim jest PRO uzyskujac w zakresie nasilenia objawow psychopatologicznych wyniki porownywalne, a niekiedy nawet lepsze od pracownikow lecznictwa odwykowego [5]. Utrzymywanie sie zatem wsrod nich roznic miedzy podgrupa doroslych dzieci alkoholikow a podgrupa osob nie bedacych DDA wskazywaloby, ze posiadanie rodzica alkoholika moze byc bardzo silnym czynnikiem wplywajacym na jakosc funkcjonowania psychologicznego w doroslym zyciu.

"Swiat Problemow" nr 10/1997

strona domowa autora

Literatura cytowana:

  1. Golinska L., Uczestnicy SPP w trakcie Studium i rok pozniej.maszynopis.
  2. Charakterystyka kobiet wspoluzaleznionych. Raport z badan., IPZiT, Warszawa !997.
  3. Monitorowanie przebiegu i efektow terapii w sieci wiodacych placowek lecznictwa odwykowego w Polsce. Portret pacjentow uzaleznionych. Raport z badan., Warszawa       1996, IPZiT.
  4. Sieroslawski J., Spoleczno - demograficzne korelaty picia alkoholu w Polsce, [w:] Alkoholizm i Narkomania Nr 3(20)/1995.
  5. Wlodawiec B., PRO - kolejny krok., Swiat Problemow nr 9/1997.